Bu yazımızda eğitimin genel hatlarını çizip, temel kavramları üzerinde durup, eğitime genel bir giriş yapacağız.

Eğitim, insanın olgun, erdem sahibi, mükemmel bir varlık haline gelme/getirilme süreci olarak görülebilir. Eğitimin amacı, sadece insanı bütün yönleriyle geliştirmek olmayıp aynı zamanda onun insani ve nitelikli bir hayat sürmesini de sağlamaktır. Alois Fischer’in ifadesiyle “geçici arzular dünyasından ebedi değerler dünyasına taşınma” işidir. Şu halde eğitimin asli işlevi, Jhon Dewey ve Farabi gibi düşünce insanlarının da belirttiği gibi ekonomik olmaktan daha çok ahlakidir. Eğitim, kısaca bir etkileme ve etkilenme süreci olarak tanımlanırsa, bu süreçte verilecek eğitimin amacının, insanı iyi yönde etkileyerek sonuçta olumsuz etkenlerden etkilenmemesini öğretmek olarak görülebilir.

Bir başka tanımda eğitimi yaşantılarımız sonucunda istendik yönde davranış değiştirme süreci olarak tanımlayabiliriz. Burada istendik kelimesinden kastımız eğitim hedefleri doğrultusunda olması, kasıtlı kelimesinden kastımız derse planlı olmaktır.

Eğitim ikiye ayrılır: Formal ve İnformal eğitim.

Formal eğitim, önceden hazırlanmış eğitim programlarına bağlı olarak gerçekleşen planlı etkinliklerdir. Daha açıkça ifade edecek olursak eğer planlı-programlı, belli bir zamanda, belli bir yerde, belli bir kişi nezaretinde yapılan eğitimdir. Kimin, kime, ne zaman, nerede yapacağı ne öğrenileceği belliyse biz buna formal eğitim diyoruz. Bunu okullarda aldığımız eğitim olarak düşünebiliriz ama okullarda aldığımız eğitimin sadece formal eğitimle sınırlı olmadığını unutmayalım.

Formal eğitim de kendi içinde örgün ve yaygın eğitim olmak üzere ikiye ayrılır. Örgün eğitimde okullarda öncesinden belirlenen hedefler doğrultusunda aldığımız eğitimleri düşünebiliriz. İlkokul-ortaokul gibi kademe zorunluluğu vardır. Benzer yaştaki grupların bir arada aldığı sonunda diploma verilen zorunlu eğitim dönemini kapsar. Yaygın eğitimde ise ilgi ve beceriler doğrultsunda halk eğitim merkezleri, dershaneler vs. yapılan eğitimlerdir. Kademe ve yaş sınırı yoktur. Gönüllü olarak yapılır. Sonunda diploma verilmez. Sertifika veya belge verilir. Hedef kitlesi örgün eğitimden daha geniştir.

Yaygın eğitimi de kendi içinde hizmet içi ve halk eğitim olarak ikiye ayırıyoruz. Hizmet içi eğitimler kurum bünyesinde gerçekleşir. Gruplar homojen yani aynı meslek grubundan oluşur ve katılım zorunludur. Halk eğitimi ise belli bir kurum bünyesinde olmadan katılanların heterojen yapıda olduğu gönüllük esasına dayanan herkese açık eğitimlerdir.

İnformal eğitim, belli bir plan ve programa bağlı olmaksızın kendiliğinde gerçekleşen eğitimi ifade eder. Resmi olmayan, yeri belli olmayan, her yerde yapılabilen, rastgele, plansız, sosyal öğrenmelerdir. Bu öğrenmeler bazen formal öğrenmelerden daha etkili olabilir. Eğitim insanın bütün hayatını kuşatmakta, okuldan evvel ailede başlamakta, okulla devam etmekte, okul dışında toplum ve iş yaşamında, ömür boyu her yerde ve her zaman gerçekleşmektedir.

Kişinin kendi kendine, bilinçli olarak yaptığı öğrenmelere de Sargın eğitim diyoruz. Bisiklet kullanmayı kendi kendine öğrenme olarak düşünebiliriz bunu da. Aynı zamanda sargın eğitimde öğrendiğimiz şeyi işlevsel hale getirip onun üzerinde gelir elde ettiğimiz durumlar dikkat çeker. Örneğin, boncuklardan kolye yapmayı öğrenen birinin yaptığı kolyeleri satışa sunması sargın eğitim kapsamında değerlendirilebilir.

Öğrenmeyi bireylerin yaşantılar sonucu davranışlarda meydana gelen kalıcı izli davranış değişikleri olarak tanımlayabiliriz.

Eğitimin, okulda yapılan kısmına da öğretim denir. Bunları bir küme olarak düşenecek olursak aklımızda daha iyi oturabilir.

Bu kümeden de göreceğiniz üzere eğitim; öğrenme ve öğretim süreçlerinin hepsini kapsar ve bu kümenin en küçük birimi de öğrenmedir.

Eğitim ve kültür arasındaki ilişkiden bahsedecek olursak eğer, kültür hepimizin bildiği örf ve adetlerimizdir. Eğitim kültürü kültür eğitimi etkiler. Buradan hareketle kültür çeşitlerinden de bahsedip yazımızı sonlandıralım.

Kültür çeşitlere ayrılır.

Kültürleme: Kültürel değerlerin bireylere aktarılma sürecidir. Eğitimin karşı tarafa aktarılma süreci de diyebiliriz.

Zoraki Kültürleme: Kültürel değerlerin bireylerin özgür iradesi dışında zoraki olarak kabul ettirilmesini ifade eder.Kişi almak istemez ama zorla verirsin.

Gelişigüzel Kültürleme: Kültürel değerlerin bireylere sistemsiz, plansız ve gelişigüzel yöntemlerle benimsetilmesidir.

Kasıtlı Kültürleme: İstendik olan kültürlerin bireylere aktarılmasıdır. Özellikle faydası olunacağı düşünülen kültürleri kapsar. Eğitim istendik olanla ilgilenir.

Kültürleşme: Kültürel yayılma süreciyle gelen maddi ve manevi ögelerle, başka kültürlerden birey ve grupların, belli bir kültüre girmesi ve karşılıklı etkileşim sonucu her iksinin de değişmesidir. Kültür alışverişidir. Bunu olumlu olarak düşünebiliriz.

Kültürlenme: Bu ise olumsuz bir süreçtir. Belli bir toplumun alt kültürlerinden ya da farklı toplumlardan kopup gelen birey ve grupların buluşması ve bir etkileşim süresi sonunda, asıl kültür ve kültürlerde bulunmayan yepyeni bir senteze varılması ya da ulaşılmasıdır. Ortaya toplumun değer yargılarıyla ters bir kültür çıkmasıdır.

Kültürel şok: Bireylerin benimsedikleri kültürel yapıya zıt bir durumla karşı karşıya kalmasıdır. Bunu kültürlenme süreci ile karıştırmayalım. Kültürlenme sürecinde ortaya yeni bir kültür çıkar toplumun yapısına ters. Kültürel şokta var olan kültür bizim benimsediğimiz kültürle uyuşmaz.

Kültürel rölativizm: Aynı değerin kültürden kültüre farklılık göstermesidir.

Kültür çeşitlerini bununla sonlandırabiliriz. . Eğitimin burada kültürün aktarıcısı olduğunu, kasıtlı kültürleme işi olduğunu söyleyebiliriz.